Περιεχόμενο Μαθήματος:

Λαμβάνοντας υπόψη το ευρύτερο ερμηνευτικό πλαίσιο και την ανάλυση εξωτερικής πολιτικής στο τρίγωνο ΗΠΑ-ΕΕ-Μ. Ανατολή, το μάθημα επικεντρώνει το ενδιαφέρον του στην εξέταση των ζητημάτων προστασίας των μεταναστών, των προσφύγων και των μειονοτήτων, εστιάζοντας στις αντίστοιχες πολιτικές σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προώθηση της κοινωνικής ένταξης των συγκεκριμένων ευάλωτων ομάδων και στην ενδυνάμωσή τους μέσω της εκπαίδευσης και της πρόσβασης στην αγορά εργασίας προκειμένου να διευκολυνθεί η πλήρης συμμετοχή στην οικονομική, κοινωνική και πνευματική ζωή και να περιοριστούν φαινόμενα φτώχειας και αποκλεισμού. Σε αυτό το πλαίσιο αναλύονται οι κρατικές υποχρεώσεις που πηγάζουν από το διεθνές και το ευρωπαϊκό δίκαιο, καθώς και ο ρόλος των διεθνών οργανισμών και της κοινωνίας των πολιτών. Αντικείμενο ειδικότερης μελέτης θα αποτελέσουν η αποτίμηση της ανταπόκρισης των σχετικών δρώντων κατά την πρόσφατη προσφυγική «κρίση» στην Ελλάδα, η οργάνωση και λειτουργία των ΜΚΟ που δραστηριοποιούνται στο πεδίο προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καθώς και η παρουσίαση «βέλτιστων πρακτικών» που εφαρμόζονται στον ευρωπαϊκό χώρο.

 

Σκοπός μαθήματος

Σκοπός του μαθήματος είναι πέρα από την αφομοίωση της μεγάλης εικόνας και των δομικών αλλαγών στο διεθνές και περιφερειακό επίπεδο, να εφοδιάσει τους φοιτητές με βασικές νομικές γνώσεις σχετικά με την προστασία των δικαιωμάτων μεταναστών, προσφύγων και μειονοτήτων και να παρουσιάσει τις τρέχουσες προκλήσεις των πολιτικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των κρατών μελών, κυρίως όσον αφορά στην κοινωνική ένταξη.

 

Μαθησιακά αποτελέσματα

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές θα:

  • Γνωρίζουν τα βασικά κείμενα και τους μηχανισμούς προστασίας των δικαιωμάτων των μεταναστών, των προσφύγων και των μειονοτήτων.
  • Έχουν μια ολοκληρωμένη εικόνα της θεωρητικής ανάλυσης και της πρακτικής εφαρμογής των πολιτικών που αφορούν πρόσφυγες, μετανάστες και μειονότητες, καθώς και της σημασίας της διεθνούς συνεργασίας.
  • Έχουν κατανοήσει τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας των ΜΚΟ και του ρόλου της ευρύτερης κοινωνίας των πολιτών στην διαχείριση ανθρωπιστικών κρίσεων.

 

Χρονοδιάγραμμα Διδασκαλίας Μαθήματος ανά Διδακτική Εβδομάδα:

Διάλεξη / εβδομάδα

Θεματική Ενότητα

Σκοπός ενότητας

1η

Εισαγωγή :Πολιτικές και διπλωματία δικαιωμάτων του ανθρώπου

(6ωρο)

Σ. Σέρμπος – Ελένη Κουτσουράκη

Η εισαγωγική ενότητα εξετάζει την εξέλιξη της διεθνούς προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα. Ειδικότερα θα παρουσιαστούν η απορρύθμιση της αρχής μη-ανάμειξης στα εσωτερικά θέματα των κρατών όσον αφορά την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ο διευρυμένος ρόλος των δικαιωμάτων του ανθρώπου στις διεθνείς σχέσεις, καθώς και η ενσωμάτωσή τους στην εξωτερική πολιτική των κρατών και των διεθνών οργανισμών.

2η

Οικουμενικό και περιφερειακό σύστημα προστασίας δικαιωμάτων του ανθρώπου

(6ωρο)

Δρ. Ελένη Κουτσουράκη

Η συγκεκριμένη ενότητα μελετά το συμβατικό σύστημα προστασίας σε επίπεδο ΟΗΕ (Διεθνή Σύµφωνα του 1966 και μηχανισμοί ελέγχου, Συμβάσεις ειδικού χαρακτήρα και προστασίας ομάδων ατόμων, αρμοδιότητες Επιτροπών) και παρουσιάζει το θεσμικό και νομικό πλαίσιο προστασίας του Συμβουλίου της Ευρώπης, τον εποπτικό του ρόλο, τα Όργανα και τις Επιτροπές, την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.

3η

Θεσμικό πλαίσιο και μηχανισμοί προστασίας προσφύγων, μεταναστών και μειονοτήτων Ι

(3ωρο)

Δρ. Ε. Κουτσουράκη

Αφού γίνουν οι απαραίτητες εννοιολογικές οριοθετήσεις, η συγκεκριμένη ενότητα θα εξετάσει τα ζητήματα προσφυγικής προστασίας με έμφαση στην κοινωνική ένταξη. Ειδικότερα θα αναλυθούν οι διατάξεις της Σύμβασης της Γενεύης του 1951, ο Κανονισμός του Δουβλίνου και οι σχετικές Οδηγίες της ΕΕ.

4η

Θεσμικό πλαίσιο και μηχανισμοί προστασίας προσφύγων, μεταναστών και μειονοτήτων ΙΙ

(3ωρο)

Δρ. Ε. Κουτσουράκη

Σε αυτή την ενότητα θα μελετηθούν τα προστατευτικά πλαίσια για τους μετανάστες και τις μειονότητες με έμφαση στην εξάλειψη των διακρίσεων. Έμφαση θα δοθεί στο έργο των οργάνων και των εποπτικών μηχανισμών του Συμβουλίου της Ευρώπης.

5η

Διεθνής και περιφερειακή συνεργασία για τη διαχείριση της κρίσης του 2015

Σ. Σέρμπος – Άγγελος Κασκάνης

Δρ. Άγγελος Κασκάνης, TACTIS Intitute, London, UK.

6η

Πρόσφατες εξελίξεις στην ΕΕ

Σ. Σέρμπος

Αποτίμηση της νέας ευρωπαϊκής πολιτκής για τη μετανάστευση και το άσυλο που αναμένεται να εγκριθεί από τα κράτη-μέλη της ΕΕ έως το τέλος του έτους.

7η

Η δράση του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης στην Ελλάδα

Προσκεκλημένος ομιλητής.

κ. Στυλιανός Κελαϊδίτης, Field Manager, IOM, Greece.

8η

Παρουσίαση εργασιών – συζήτηση

Σ. Σέρμπος - Ε. Κουτσουράκη

Οι φοιτητές/τριες σε ομάδες θα κάνουν παρουσιάσεις των θεμάτων που επεξεργάστηκαν στο πλαίσιο της υποχρεωτικής εργασίας.

 

Τρόπος ∆ιεξαγωγής Μαθήματος

  • Θεωρητικές διαλέξειςκαι μελέτη περιπτώσεων μέσω διαδραστικής προσέγγισης με τους φοιτητές/τριες, με ταυτόχρονη προβολή διαφανειών PowerPoint.
  • Παρουσιάσεις από τους φοιτητέςγια την καλύτερη κατανόηση των ζητημάτων που συζητήθηκαν κατά τη διάρκεια του εξαμήνου μέσω διαδραστικής προσέγγισης.

 

Τρόπος Αξιολόγησης

  • 70% τελική γραπτή εξέταση(δύο ερωτήσεις σύντομης ανάπτυξης και ένα πρακτικό ζήτημα με σχετικά ερωτήματα)
  • 20% γραπτή εργασία 
  • 10% προφορική παρουσίαση

 

Ομαδικές εργασίες

Οι φοιτητές/τριες καλούνται να επιλέξουν μια θεματική του μαθήματος προκειμένου να συντάξουν μια έκθεση έως 3000 λέξεις στην οποία θα προβαίνουν σε κριτική αξιολόγηση του υφιστάμενου πλαισίου προστασίας και θα εντοπίζουν τις τρέχουσες και μελλοντικές προκλήσεις προκειμένου να προτείνουν αλλαγές και βελτιώσεις. Οι εκθέσεις θα παρουσιαστούν προφορικά και στη συνέχεια, αφού ληφθούν υπ’ όψιν οι σχετικές παρατηρήσεις, θα παραδοθούν εκτυπωμένες την ημέρα της γραπτής εξέτασης.

 

Βιβλιογραφία

* Για κάθε μάθημα θα διανέμεται φάκελος με σχετικά άρθρα και εκθέσεις.

 

Ελληνόγλωσση

 

ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΑΣ (Β.), Η διεθνής προστασία των μειονοτήτων και η αντιμετώπισή τους στα παρευξείνια κράτη της πρώην Ε.Σ.Σ.Δ., Εκδόσεις Παπαζήση, 2010

ΜΑΡΟΥΔΑ (Μ. ΝΤ.), Αλληλεγγύη στην ΕΕ: Εξελίξεις στο πεδίο της προσφυγικής προστασίας και προκλήσεις στην ΕΕ και στην Ελλάδα, Νομική Βιβλιοθήκη, 2019

ΠΕΡΡΑΚΗΣ (Σ.), Διαστάσεις της διεθνούς προστασίας των δικαιωµάτων του ανθρώπου, Εκδ. Ι. Σιδέρη, 2016

ΦΙΛΗΣ (Κ), Πρόσφυγες, Ευρώπη, Ανασφάλεια, Εκδ. Παπαδόπουλος, 2017

Ξενόγλωσση

ΒΙΒΛΙΑ:

ALFREDSSON (G.), GRIMHEDEN (J.), RAMCHARAN (B.G.), DE ZAYAS (Α.) (επιμ.), International Human Rights Monitoring Mechanisms: Essays in Honour of Jakob Th. Möller,Martinus Nijhoff Publishers, 2009.

CHETAIL (V.), DE BRUYCKER (P.) &MAIANI (F.), Reforming the Common European Asylum System - The New European Refugee Law, Brill Nijhoff, 2016.

COSTELLO (C.), The Human Rights of Migrants and Refugees in European Law, Oxford University Press, 2015.

GOODWIN –GILL (G.) & McADAM (J.), The refugee in International Law, Oxford University Press, 2007.

HATHAWAY (J.), The Rights of Refugees under International Law, Cambridge University Press, 2005.

  1. –G. HURWITZ, The collective responsibility of states to protect refugees, Oxford University Press, 2009.

KÄLIN (W.), KÜNZLI (J.), The Law of International Human Rights Protection, Oxford University Press, 2009.

SUDRE (F.), Droit européen et international des droits de l'homme, Presses Universitaires de France - P.U.F., 2016.

VELLUTI (S.), Reforming the Common European Asylum System – Legislative Developments and Judicial Activism of the European Courts, Springer, Heidelberg/New York/Dordrecht/London, 2014.

 

ΑΡΘΡΑ:

CAMPESI (G.), «Seeking Asylum in Times of Crisis: Reception, Confinement, and Detention at Europe’s Southern Border», Refugee Survey Quarterly, Vol. 37, n° 1, 2018, σελ. 44–70.

CAPICCHIANO YOUNG (S.), «Dublin iv and excom: Aspirational Blunders and Illusive Solidarity », European Journal of Migration & Law, Vol. 19, n° 4, 2017, σελ. 370–395.

COSTELLO (C.), «Safe Country? Says Who?», International Journal of Refugee Law, Vol.28, n° 4, 2016, σελ. 601–622.

GIL-BAZO (M. –T.), «The safe third country concept in international agreements of refugee protection –assessing State practice», Netherlands Quarterly of Human Rights, Vol. 33, n° 1, 2015, σελ. 42-77.

GILBERT (G.), «Why Europe Does Not Have a Refugee Crisis», International Journal of Refugee Law, Vol. 27, n° 4, 2015, σελ. 531-535.

GIUFFRE (M.), «State Responsibility Beyond Borders: What Legal Basis for Italy’s Push-backs to Libya?», International Journal of Refugee Law, Vol.24, n° 4, 2012, σελ.692-734.

HORII (S.), «Dependency, and EU Agencies: The Hotspot Approach in the Refugee Crisis», Refugee Survey Quarterly, Vol. 37, n° 2, 2018, σελ. 204-230.

INELI-CIGER (M.), «Protecting Syrians in Turkey: A Legal Analysis», International Journal of Refugee Law, Vol. 29, n° 4, 2017, σελ. 555–579.

KOUTSOURAKI (E.), «The indefinite detention of undesirable and unreturnable third country nationals in Greece», Refugee Survey Quarterly, Vol. 36, n° 1, 2017, p. 85-106.

KOUTSOURAKI (E.), «Refusal of international protection under the EU-Turkey Deal»,Ordine internazionale et diritti umani, 2018 (1), p. 55-75.

MORANO-FOADI (S.), «Solidarity and Responsibility: Advancing Humanitarian Responses to EU Migratory Pressures», European Journal of Migration & Law, Vol. 19, n° 3, 2017, σελ. 223–254.

TAYLOR (S.), «Protection Elsewhere /Nowhere», International Journal of Refugee Law, Vol. 18, n° 2, 2016, σελ. 283-312.