Σκοπός και περιεχόμενο

Βασικός σκοπός του μαθήματος είναι η γνωριμία των φοιτητών/τριών με τις κυριότερες προσεγγίσεις στην κατανόηση του φαινομένου της εξάρτησης γενικά και της εξάρτησης από το διαδίκτυο ειδικότερα. Παρόλο που ο εθισμός στο διαδίκτυο δεν έχει μελετηθεί τόσο διεξοδικά όσο οι άλλες εξαρτήσεις και δεν έχει ακόμα επισήμως «πολιτογραφηθεί» ως ψυχική διαταραχή, απασχολεί όλο και περισσότερους ανθρώπους, ειδικούς και μη.  Η συνεχής ενασχόληση, για μη επαγγελματικούς ή εκπαιδευτικούς λόγους, με το διαδίκτυο και ιδιαίτερα τις σελίδες κοινωνικής δικτύωσης, τα διαδικτυακά παιχνίδια και το on line shopping αρχίζουν και αντιμετωπίζονται με την ίδια σοβαρότητα όπως ο διαδικτυακός τζόγος και η διαδικτυακή πορνογραφία. Το διαδίκτυο αποτελεί έναν χώρο όπου μπορεί να κυριαρχήσει η ψευδαίσθηση της κάλυψης των προσωπικών και κοινωνικών αναγκών. Ο έλεγχος του χώρου και του χρόνου φαίνεται να γίνεται ταχύτατα, οι φαντασιώσεις να έρχονται κοντά μέσω της εικόνας και να απαλύνεται το βαθύτερο ψυχικό άγχος και ο πόνος από την εφήμερη ικανοποίηση που για να συμβεί χρειάζεται να περιοριστεί η σκέψη. Το μάθημα εστιάζει σε μία κριτική συζήτηση των αιτιολογικών παραγόντων εξάρτησης ιδιαίτερα από το διαδίκτυο και στην αντιμετώπιση αυτών μέσα από διαφορετικού τύπου παρεμβάσεις. Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στα πλεονεκτήματα και στα μειονεκτήματα των διαφορετικών προσεγγίσεων πρόληψης και θεραπείας. Παράλληλα διερευνώνται κεντρικές έννοιες όπως η υποτροπή και η πρόληψη της υποτροπής, τα στάδια της αλλαγής, η κινητοποίηση σε θεραπεία, ο θεραπευτικός σχεδιασμός, η αποτελεσματικότητα της θεραπείας, ο ρόλος της οικογένειας και του σχολείου αλλά και οι παρεμβάσεις στην κοινότητα. Επίσης αναλύεται ο ρόλος της διεπιστημονικής ομάδας ενώ μέσω διαλέξεων, βιωματικής και πρακτικής άσκησης δίνεται η δυνατότητα στους φοιτητές να κατανοήσουν το ρόλο των κοινωνικών λειτουργών στην αντιμετώπιση του φαινομένου.

 

Θεματικές Ενότητες:

  1. Αιτιολογικοί παράγοντες της εξάρτησης και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των εξαρτημένων από το διαδίκτυο.
  2. Εκτίμηση των αναγκών και διαγνωστικά εργαλεία εξάρτησης.
  3. Κοινωνικά δίκτυα και ετεροτοπικές κοινότητες εξάρτησης.
  4. Εφηβεία, σχολική επίδοση, εξάρτηση και διαδίκτυο
  5. Διαδικτυακά τυχερά παιχνίδια και ο ρόλος της οικογένειας και των ομότιμων στην εμφάνιση και αντιμετώπιση του φαινομένου εξάρτησης.
  6. Τα στάδια της αλλαγής - Συνέντευξη κινητοποίησης –Θεραπεία - Πρόληψη της υποτροπής και ανάπτυξη δικτύων κοινωνικής υποστήριξης.
  7. Προγράμματα πρωτογενούς πρόληψης στο σχολείο και στην κοινότητα.
  8. Ο ρόλος του συμβούλου στην πρόληψη και αντιμετώπιση του φαινομένου.
  9. Κοινωνική εργασία, διαδίκτυο και δημοκρατία

 

Προσδοκώμενα Αποτελέσματα:

Με την ολοκλήρωση του προγράμματος οι φοιτητές/τριες θα είναι σε θέση να:

  • διακρίνουν το εύρος των αιτιολογικών παραγόντων που σχετίζονται με την εξάρτηση από το διαδίκτυο
  • γνωρίζουν τις βασικές προσεγγίσεις και μοντέλα πρόληψης του φαινομένου
  • έχουν συνειδητοποιήσει ότι η εξάρτηση από διαδίκτυο είναι ένα πολύ-παραγοντικό και ιδιαίτερα σύνθετο φαινόμενο με σοβαρές επιπτώσεις στο επίπεδο του ατόμου, της οικογένειας
  • έχουν αντιληφθεί τις δυνατότητες και τα όρια του ρόλου τους
  • έχουν αποκτήσει εικόνα των σταδίων της εξάρτησης αλλά και των σταδίων της αντιμετώπισης από την κινητοποίηση για θεραπεία έως την πρόληψη της υποτροπής.
  • αναγνωρίσουν το ρόλο του συμβούλου στο πλαίσιο της διεπιστημονικής ομάδας αλλά και στην αντιμετώπιση του φαινομένου.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ελληνόγλωσση

Αναστασόπουλος, Δ. & Ζαχαριά, Α. (2017). Η ψυχανάλυση στην εποχή του διαδικτύου: Η εικονική πραγματικότητα και το ασυνείδητο. Αθήνα: ΝΗΣΟΣ

Marlatt, G.A & Donovan, M.D. (2008). Προλαμβάνοντας την Υποτροπή: Στρατηγικές συνέχισης στη θεραπεία των εξαρτητικών συμπεριφορών. Αθήνα: ΚΕΘΕΑ-ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ

Μάτσα, Κ. (2009). Εξάρτηση από το Διαδίκτυο: η πιο σύγχρονη μορφή τοξικομανίας. Τετράδια Ψυχιατρικής Νο, 108, 81-84.

Μονάδα Εφηβικής Υγείας Αθηνών [Μ.Ε.Υ.] Μελέτη συμπεριφορών εξάρτησης στο διαδίκτυο σε Ευρωπαίους Εφήβου, Eu,net.edb, αποτελέσματα ποιοτικής μελέτης http://youth-health.gr/drastiriotites/ereunitiki-drastiriotita/eu-net-db#.YCEQkOgzbAd

Πουλόπουλος, Χ. (2017). Εξαρτήσεις και Διαδικτυακές κοινότητες ετεροτοπίας

https://www.blod.gr/lectures/eksartiseis-kai-diadiktyakes-koinotites-eterotopias/

Πουλόπουλος, Χ. (2011). Κοινωνική Εργασία και Εξαρτήσεις: Οι κοινότητες της Αλλαγής. Αθήνα: Τόπος.

Σιώμος, Κ., & Αγγελόπουλος, Ν. (2008). «Διαταραχή εθισμού στο Διαδίκτυο», Ψυχιατρική, 19 (1), 52-58.

 

Shapiro H., (2009). Drugs. ένας πλήρης οδηγός για τις νόμιμες και τις παράνομες ψυχοδραστικές ουσίες. Αθήνα: ΚΕΘΕΑ-ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ

Twenge, J. (2019). “iGen: Η γενιά του Internet. Αθήνα: Κλειδάριθμος.

Velasquez Mary Marden, Maurer Gaylyn Gaddy, Crouch Cathy, Diclemente Carlo C.(2008). Ομαδική θεραπεία για κατάχρηση ουσιών. ΚΕΘΕΑ-ΕΡΕΥΝΗΤΕΣ.

Χρηστάκης, Ν. (2019). Προσχέδιο: Οι εξελικτικές ρίζες μιας καλής κοινωνίας. Αθήνα: Κάτοπτρο

Ξενόγλωσση

Connors Gerard J., DiClemente Carlo C., et al,(2015). Substance Abuse Treatment and the Stages of Change, Second Edition: Selecting and Planning Interventions. USA: Guilford Press.

Edwards G., (2005). Matters of Substance: Drugs: Is Legalization the Right Answer - or the Wrong Question? London: Pelican. ISBN: 9780141003092

Edwards, Griffith (2000). Alcohol: The World's Favorite Drug. NY: St. Martin's Press

EMCDDA (2020). Impact of COVID-19 on drug markets, drug use, drug-related harms and responses in south European Neighbourhood Policy countries. Lisbon: EMCDDA

EMCDDA (2020). Looking back on 25 years of annual reporting on the drugs problem in Europe. Lisbon: EMCDDA.

EMCDDA (2020). ESPAD Report 2019 — Results from the European School Survey Project on Alcohol and Other Drugs. Lisbon:EMCDDA

Hilarie Casha, Cosette D Raea Ann H Steela and Alexander Winklerb, (2012). Internet Addiction: A Brief Summary of Research and Practice Curr Psychiatry Rev. Nov; 8(4): 292–298, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480687/

Holloway, S. L., & Valentine, G. (2001). Cyberkids: Youth identities and communities in an online world. London: Routledge.

Najavits Lisa (2017). Recovery from Trauma, Addiction, or Both: Strategies for Finding Your Best Self. USA: Guilford Press

Poulopoulos Charalampos, (2012). Economic crisis in Greece: risks and challenges for drug policy and strategy. Drugs and Alcohol Today ISSN: 1745-9265

reSTART: Internet Addiction Recovery Program. First detox center for Internet addicts opens its doors: Creates solutions for computer related addictive behaviors. 2009. [[cited 2011 August 21]]. Available from: http: //www.netaddictionrecovery.com.

Schou Andreassen C, Billieux J, Griffiths MD, Kuss DJ, Demetrovics Z, Mazzoni E, Pallesen S. The relationship between addictive use of social media and video games and symptoms of psychiatric disorders: A large-scale cross-sectional study. Psychol Addict Behav. 2016 Mar;30(2):252-62. doi: 10.1037/adb0000160. PMID: 26999354.

Shaw M, Black DW. Internet addiction: definition, assessment, epidemiology and clinical management. CNS Drugs. 2008;22(5):353-65. doi: 10.2165/00023210-200822050-00001. PMID: 18399706.

Triantos Petros, Papanastasatos Gerasimos, Poulopoulos Charalampos, Zaxaropoulos Yiannis (2014). Patterns of use and perceptions of drug addicts in Greece about “shisha” (a new synthetic drug) at economic crisis era. Drugs and Alcohol Today. ISSN: 1745-9265

Velasquez Marden Mary, Crouch Cathy, et al. (2015). Group Treatment for Substance Abuse, Second Edition: A Stages-of-Change Therapy Manual.  USA: Guilford Press.

West Robert (2013). Models of Addiction. Lisbon: EMCDDA

Weinstein A, Lejoyeux M. Ζ (2010). Internet addiction or excessive Internet use. The American Journal of Drug and Alcohol Abuse. Aug;36 (5 ):277–83

Weinstein A, Dorani D, Elhadif R, Bukovza Y, Yarmulnik A, Dannon P. (2015). Internet addiction is associated with social anxiety in young adults. Ann Clin Psychiatry. Feb;27(1):4-9. PMID: 25696775.

West Robert (2013). Models of Addiction. Lisbon: EMCDDA.

Wolff, Kim Jason White & Steven Karch ((2017). The Sage Handbook of Drug and Alcohol Studies.  Biological Approaches. London: Sage. (Chapters 21, 22, 27,30).