Σκοπός και περιεχόμενο του μαθήματος

Το μάθημα πραγματεύεται τη θεωρητική βάση και τις εφαρμογές κλινικής κοινωνικής εργασίας ως διακριτή ενότητα της σχολικής κοινωνικής εργασίας που αναπτύσσεται σε μονάδες εκπαίδευσης όλων των βαθμίδων και τύπων (γενικής, ειδικής, διαπολιτισμικής), με γνώμονα τη λειτουργία τους ως οικο-αναπτυξιακά πλαίσια πρακτικής (ecological-developmental framework) και διεπιστημονικής συνεργασίας.

Αναπτύσσονται μέσα και τεχνικές παρέμβασης για τη  δημιουργία - διατήρηση  ασφαλούς και δημιουργικού μορφωτικού περιβάλλοντος, που ευνοεί την κατανόηση των ψυχοκοινωνικών αναγκών των διδασκόμενων στις διαφορετικές φάσεις ανάπτυξης των ίδιων και των οικογενειών τους και στο πλαίσιο του κύκλου ζωής και της κοινωνικής - πολιτισμικής πραγματικότητας, στην οποία ζουν.

Διδάσκονται το θεωρητικό πλαίσιο και μοντέλα παρέμβασης σε καταστάσεις κρίσης, που ενδέχεται να συμβούν ή να εκδηλωθούν σε περιβάλλον εκπαίδευσης (οικονομικής, κοινωνικής, δημόσιας υγείας – πανδημίας ή οικογένειας, κοινότητας διαμονής κ.ά.), μοντέλα καλλιέργειας προστατευτικών παραγόντων και ενίσχυσης της ανθεκτικότητας σε μαθητές με βιώματα απώλειας, πένθους, τραύματος εκτοπισμού, παραμέλησης, κακοποίησης και με προέλευση από κοινότητες σε κίνδυνο αποκλεισμού. Επίσης αναλύονται προσεγγίσεις τεκμηριωμένης πρακτικής πρόληψης που αποσκοπούν στη λειτουργία του εκπαιδευτικού περιβάλλοντος ως περιβάλλοντος προφύλαξής των μαθητών, και αντιστάθμισης παραλείψεων και ελλειμμάτων της κοινωνικής, εκπαιδευτικής και της οικογενειακής πολιτικής που επιδρούν στην ετοιμότητα, ικανότητα για μάθηση και επίδοση.  

Θεματικές Ενότητες

Α. Αναπτυξιακές - πυρηνικές ανάγκες της παιδικής και εφηβικής ηλικίας: οι εκφάνσεις τους στη σχολική προσαρμογή, τη μαθησιακή ετοιμότητα
Η δύναμη του πρώιμου δεσμού και των προσδοκιών των γονέων, οι εκφάνσεις του στην ταυτότητα και ανθεκτικότητα των μαθητών, τη γόνιμη σχέση σχολείου-οικογένειας, τις ομάδες-παρέες, τη θεραπευτική σχέση με το σχολικό κοινωνικό λειτουργό.
Πρόσληψη της μοναδικότητας, της ποικιλότητας, της  ετερότητας ως κανονικότητες

Β. Απώλεια – Τραύμα: μορφές και επιπτώσεις. Η Ενήμερη του τραύματος πρακτική Κοινωνικής Εργασίας στην εκπαίδευση.
Υποδοχή και διατήρηση της μαθητικής ιδιότητας στο συμπεριληπτικό σχολείο και σε τάξεις ένταξης, ειδικής εκπαίδευσης, ή  σε σχολεία σε κέντρα κράτησης μεταναστών, φυλακές. Σχολική αποτυχία.

Γ. Πένθος. Συνεδρίες στήριξης του/της μαθητή/τριας, της τάξης, της σχολικής μονάδας και της οικογένειας που πενθεί θάνατο σημαντικού άλλου.
 
Δ. Αποκάλυψη και διαχείριση φαινομένων κακοποίησης,  παραμέλησης, θυματοποίησης μαθητών στην οικογένεια, το χώρο φιλοξενίας/ ίδρυμα ή στη σχολική κοινότητα. Έφηβοι εμπλεγμένοι με τη δικαιοσύνη.

Ε. Τεκμηριωμένη πρακτική (evidence-based) και έρευνα στην εκπαίδευση όλων των βαθμίδων, την κατάρτιση, τη μαθητεία.
Μέθοδοι, μοντέλα πρόληψης και παρέμβασης σε καταστάσεις κρίσης και πανδημίας COVID 19.

Προσδοκώμενα Αποτελέσματα

Με την ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/τριες του Π.Μ.Σ. προσδοκάται να έχουν αναπτύξει την ικανότητα για:

  • κριτική κατανόηση της παιδικής και εφηβικής ηλικίας και της ταυτότητας στη συνάρθρωση τους με τη μαθητική ιδιότητα, εμβάθυνση στη σημασία του βιωμένου δεσμού και των προσδοκιών γονέων και εκπαιδευτικών από το/τη μαθητή/τρια
  • διάκριση, ανάδειξη και διαχείριση παραγόντων κινδύνου και προστατευτικών της μαθητικής/σπουδαστικής/φοιτητικής ιδιότητας παιδιών και νέων με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, αναπηρία, σε καθεστώς πρόσφυγα, ή με προέλευση από μειονότητα
  • εφαρμογή της ενήμερης του τραύματος κλινικής  πρακτικής (trauma informed practice) ως αναπόσπαστου μέρους της πρακτικής της σχολικής κοινωνικής εργασίας σε γονείς, παιδιά, ατομικά, ομάδα, οικογένεια, εκπαιδευτικούς
  • αξιοποίηση μεθόδων και μέσων εκτίμησης και εργασίας με παιδιά και έφηβους μαθητές που μπορεί να βιώνουν μακροχρόνια προβλήματα (άγχος, κατάθλιψη, αϋπνίες, επιθετικότητα, μαθησιακές δυσκολίες, διατροφικές διαταραχές κ.ά.) τα οποία μπορεί να θέσουν σε κίνδυνο την ψυχική τους ανάπτυξη και ανησυχούν γονείς και εκπαιδευτικούς
  • υιοθέτηση δόκιμων διαδικασιών–τεχνικών αποκάλυψης μορφών κακοποίησης ή απότοκων ενδοοικογενειακής βίας και αναφοράς τους στην Εισαγγελία Ανηλίκων
  • εμβάθυνση στα σύμπλοκα ζητήματα που σχετίζονται με την αποκάλυψη ή και αναπαραγωγή των κοινωνικών προβλημάτων στο σχολικό περιβάλλον. Αναστοχασμό επί σχεδίων, υλοποίησης και απόδοσης επιλογών & παρεμβάσεων
  • ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ: Η τελική βαθμολογία διαμορφώνεται από την επίδοση σε τέσσερα κριτήρια  με ανάλογο ποσοστό.
    Ατομικό Project – έκτασης 1800 ως 2000 λέξεις το ανώτερο (30%).
    Μέθοδοι και τεχνικές προετοιμασίας για την υποδοχή, ένταξη και συνοδεία της ετερότητας μαθητών που έχουν βιώσει απώλεια, παραμέληση ή κακοποίηση στη γενική εκπαίδευση ανεξαρτήτως βαθμίδας
    Γραπτή εργασία έκτασης 4.500 λέξεων (30%)
    Παρέμβαση σε μια “κατάσταση“κρίσης” που εκδηλώνεται σε περιβάλλον εκπαίδευσης, με στόχο τη διατήρηση της μαθητικής/φοιτητικής ιδιότητας, τη μετατροπή σε δυνατότητες ανεσταλμένων ικανοτήτων μάθησης ή προσαρμογής και απάλλειψη συνθηκών αποκλεισμού από την εκπαίδευση.
    Ενεργή  συμμετοχή στην τάξη (10%) και Γραπτή εξέταση στη λήξη του εξαμήνου (30%)


Βιβλιογραφία

A΄ ενότητα:

Bowlby, J. 2008. Δημιουργία και διακοπή των συναισθηματικών δεσμών. Μτφρ Π. Στρατή. Αθήνα: Καστανιώτης.

Holmes J. (2009).Ο John Bowlby και η Θεωρία του δεσμού. Μτφρ Γ. και Θ. Αθανασίου, Γ. Ζέρβας. Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Μπίμπου-Νάκου Ι., Κιοσέγλου Γ., Στογιαννίδου Α. (2001). Δυνατότητες και δυσκολίες παιδιών σχολικής ηλικίας στο οικογενειακό και σχολικό πλαίσιο. Ψυχολογία, 1.8.(4) σελ. 506-525.

The GIRFEC Practice Model. Assessment, Planning and Review. www.girfecinlarnarkshire.co.uk.  (Use of  My World Triagle  and Resilience Matrix).

Β΄ ενότητα:
Stephen Joseph and David Murphy (2013). Trauma: A Unifying Concept for Social Work.British Journal of Social Work  1–16.   doi:10.1093/bjsw/bcs207.

Roberts A.R. (2002). Assessment, crisis intervention and trauma treatment: the Intergrative ACT Intervention Model. Brief Treatment,  and Crisis Intervention, Oxford University Press, Vol. 2, No1, Spring.

Moro M.R.(2013). Παιδιά του τόπου μας που έρχονται από τα ξένα. Διαπολιτισμική Κλινική. Μτφρ Ν. Ζηλίκης Χρ. Κουμεντάκη. Θεσσαλονίκη: University Studio Press.

McCormick Α., Scheyd Κ. and Terrazas S.  (2018). Trauma-Informed Care and LGBTQ Youth: Considerations for Advancing Practice With Youth With Trauma Experiences. Families in Society: The Journal of Contemporary Social Service Vol. 99(2), 160-169.
DOI10.1177/104438941 768550.

STARTTS (2004).Working with Refugees A guide for Social Workers. NSW Australia.

Γ΄ ενότητα:

Παπαδάτου Δ. και Καμπέρη Ε. (2013)  Απώλειες ζωής Γέφυρες στήριξης. Αθήνα: Μέριμνα

Bowles R. (2001).Social Work with refugee survivors of torture and trauma. In Margaret Alston and Jennifer McKinnon (eds), Social Work Fields of Practice. Oxford University Press, www.oup.com.au.

Αντωνάτου Χ. (2017).  Απώλειες και δυναμική́ διεργασία του πένθους στο σχολειό. Πρακτικά Πανελλήνιο Συνέδριο Επιστήμων Εκπαίδευσης, 2015, 178-185. http://epublishing.ekt.gr  e-Publisher: EKT 10.12681/edusc.143

Δ΄ Ενότητα:

Βουργαζοπούλου Μ., Καλλινικάκη Θ., Καναβού E., Σταύρου Μ., Φωτίου Α. (2017). Πτυχές της ψυχοκοινωνικής υγείας εφήβων-μαθητών/μαθητριών που διαβιούν εκτός της φυσικής τους οικογένειας.Κοινωνική Εργασία,  Τ. 126, www.socwork.gr.

Kallinikaki, T. (2015). Child Protection in Times of Crisis in Greece. International Journal of Social Pedagogy – Special Issue ‘Social Pedagogy in Times of Crisis in Greece’ 4(1), 177-189. Available online at http://www.internationaljournalofsocialpedagogy.com.

karpetis, G. (2012). Psychodynamic Supportive Psychotherapy Techniques in Clinical Social Work Practice with Parents. Smith College Studies in Social Work, 82:1, 63-89. http://dx.doi.org/10.1080/00377317.2012.638894.
Kαλλινικάκη Θ. (2019). Ο χάρτης της αποκάλυψης φαινομένων  κακοποίησης, παραμέλησης, αιμομιξίας. Ρήγματα,βήματα, συμπόρευση. Κομοτηνή: Σημειώσεις μαθήματος.

Ε΄ Ενότητα:

Kelly, M. ( 2008). The Domains and Demands of School Social Work Practice: A Guide to working effectively with students, families and schools. Oxford Workshop Series.

Raines J. C. (2008). Evidence-based Practice in School Mental Health. Oxford: Oxford University Press.

Banks S., Cai T., De Jonge E., Shears J., Shum M., Sobočan A. M. Strom, K., Truell R., Úriz M. J., Weinberg M. (2020). Ethical challenges for social workers during Covid-19: A global perspective, Rheinfelden, Switzerland: International Federation of Social Workers.

Dominelli  L. (2020). Social work during a health pandemic. Retrieved from https://www.iassw-aiets.org/wp-content/uploads/2020/03/Social-Work-in-Times-of-the-Covid-19-Pandemic-18-March-20-1.pdf

 

Σημείωση

στο  E-class του  μαθήματος  αναρτώνται:

  • Οι  μελέτες περίπτωσης όλων των ενοτήτων.
  • Η  φόρμα σύνοψης, αξιολόγησης και αναστοχαστικής  αποτίμησης κάθε ενότητας
  • Ο οδηγός συγγραφής των εργασιών του μαθήματος.