Σκοπός και περιεχόμενο

Το μάθημα διερευνά σε βάθος τα φαινόμενα, τη δυναμική και τη διεργασία των ομάδων με έμφαση στους οργανισμούς εκπαίδευσης και αναδεικνύει τις συμβουλευτικές παρεμβάσεις που μπορούν να εφαρμοστούν για την βελτίωση της λειτουργίας των ομάδων και του οργανισμού ως συστήματος. Αναλύονται οι έννοιες της δυναμικής και της διεργασίας των ομάδων και οι ρόλοι σε μια ομάδα, ενώ μέσα από βιωματικές δραστηριότητες παρουσιάζονται τρόποι αξιοποίησης των ομάδων ως εργαλείων για τη βελτίωση της εκπαιδευτικής πράξης. Τα προσωπικά βιώματα των μελών  έρχονται στην ομάδα και μέσω της αλληλεπίδρασης συγκροτούν το βίωμα της ομάδας. Η αλληλεξάρτηση των μελών για την ανάπτυξη της προσωπικής μάθησης και εξέλιξης και τη βελτίωση της  ψυχικής υγείας παρουσιάζεται παράλληλα με τα αναπτυξιακά στάδια της ζωής των ατόμων και των ομάδων σε βιωμένους χώρους. Οι ομάδες προσεγγίζονται μέσα από τις σχέσεις που αναπτύσσονται σε αλληλεπίδραση με  τον βιωμένο χώρο στον οποίο διεξάγονται και το ευρύτερο περιβάλλον.

Επίσης παρουσιάζονται τα θέματα ηγεσίας και ρόλων (π.χ. υπόγειες συγκρούσεις, έλλειψη εμπιστοσύνης στην ηγεσία ή στα άλλη μέλη της ομάδας κλπ.) ενώ επισημαίνονται έννοιες όπως είναι η εμπιστοσύνη αλλά και ο φόβος της απόρριψης, του εξοστρακισμού και της εξάρτησης από τις ομάδες. Στη διάρκεια του μαθήματος συζητούνται φαινόμενα όπως της εξάρτησης, της επίθεσης-φυγής, της σύγκρουσης, της δημιουργίας υπό-ομάδων και της εκδραμάτισης (acting out), ενώ προτείνονται οι οργανισμοί μάθησης (learning organizations) ως νέα μοντέλα προσέγγισης και ανάπτυξης των οργανισμών.

Στο πλαίσιο του μαθήματος οι συμμετέχοντες θα έχουν τη δυνατότητα να αναστοχαστούν κριτικά για θέματα που αφορούν την συμβουλευτική ομάδων  σε ετεροτοπικούς χώρους και να αναπτύξουν δεξιότητες παρέμβασης, κατανόησης και ενσυναίσθησης ώστε να ανταποκριθούν αποτελεσματικά στις ανάγκες κάθε ατόμου και ομάδας, ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της αλλά και τη δυναμική και τη διεργασία που αναπτύσσεται σε αυτήν. Παράλληλα, θα αναλυθεί η ανάγκη για συνεχή επαγγελματική ανάπτυξη, εποπτεία και δια βίου μάθηση των συμμετεχόντων .

 

Θεματικές Ενότητες:

  1. Δυναμική και διεργασία των ομάδων σε επίσημους και μη οργανισμούς μάθησης, με κύρια έμφαση στις ομάδες των εκπαιδευτών, των εκπαιδευομένων και των σημαντικών άλλων. Αναλύονται οι έννοιες της δυναμικής και της διεργασίας των διαφορετικών ομάδων σε περιβάλλον μάθησης  και οι ρόλοι που αναπτύσσονται στις ομάδες Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται βιωματικές δραστηριότητες, δημιουργικές ασκήσεις και εργαλεία παρέμβασης για τη βελτίωση της ζωής στηκοινότητα μάθησης. Διακρίνονται  οι παραγωγικές από τις αντιπαραγωγικές ομάδες και δίνεται έμφαση στη σχέση του κάθε συστήματος με την κοινωνία και τη μετεξέλιξη του  σε  «ανοικτό» οργανισμό μάθησης και αλλαγής μέσα στην ευρύτερη κοινότητα. Με την παρουσίαση  σχετικών μελετών και καλών πρακτικών από την ελληνική και διεθνή εμπειρία, αναλύονται θέματα που σχετίζονται με την εκπαίδευση των κοινωνικών λειτουργών και άλλων επαγγελματιών, την εποπτεία διαφόρων τύπων ομάδων, τη συμβουλευτική και την κοινωνική φροντίδα.Η συναισθηματική ζωή στους οργανισμούς: Αναλύεται η έννοια της αποδοχής του εκπαιδευόμενου ατόμου από την ομάδα, στο πλαίσιο της δομής των οργανισμών μάθησης και προσωπικής ανάπτυξης και περιγράφεται η συναισθηματική μέσα από τη  διαπροσωπική αλληλεπίδραση, τους κοινούς στόχους, την αλληλεξάρτηση, τον αυτό-ορισμό των μελών της ομάδας καθώς και η σημασία της αναγνώρισης της ατομικής συμμετοχής από άλλα μέρη και μέλη του συστήματος. Αναλύονται τα αναπτυξιακά στάδια κατά αναλογία με τα αναπτυξιακά στάδια που κατά κανόνα οι άνθρωποι διανύουν στη διάρκεια της ζωής τους. Αναλύεται ο ρόλος των οργανισμών ως υποκατάστατο του συστήματος της οικογένειας.
  2. Ηγεσία/καθοδήγηση/ρόλοι: Αναλύονται έννοιες που αφορούν στην ηγεσία στις ομάδες, στο ρόλο του ηγέτη αλλά και στους ρόλους των μελών. Εντοπίζονται οι περιπτώσεις δυσλειτουργίας, η ανεπαρκής ηγεσία, η εναλλαγή των ρόλων ως συνεχής διαδικασία αλλά και οι ανάγκες εκπαίδευσης όλων των μερών του συστήματος στην αποφυγή συμπεριφορών όπως ο αποκλεισμός, η πλάγια σύγκρουση, η αποφυγή ή η απόρριψη κάποιων ατόμων. Επίσης αναλύονται οι τρόποι αντίστασης στο εσωτερικό των ομάδων και φαινόμενα όπως ο κατακερματισμός και η αδράνεια αλλά και οι μηχανισμοί άμυνας και τα εμπόδια στην διαδικασία αλλαγής. Επίσης επιχειρείται η κατανόηση και ο μετασχηματισμός των προσωπικών και κοινωνικών παραδοχών με στόχο την αλλαγή των μελών και της ομάδας.
  3. Βιωμένοι χώροι, ετεροτοπίες και η αλληλεπίδραση με άτομα και ομάδες. Αναλύονται βασικές έννοιες και αρχές που αφορούν την δυναμική των ομάδων σε χώρους με ισχυρούς συμβολισμούς όπως είναι οι βιωμένοι χώροι και οι ετεροτοπίες παρέκκλισης και κρίσης. Εξετάζονται οι δυνατότητες και τα όρια της συμβουλευτικής σε ομάδες σε Ετεροτοπικούς και ανοίκειους χώρους και επιχειρείται η κατανόηση και ο Μετασχηματισμός Προσωπικών και Κοινωνικών Παραδοχών των μελών των ομάδων.
  4. Κρίση και Αλλαγή στις Ομάδες και τους Οργανισμούς: Παρουσιάζονται φαινόμενα κρίσης στους οργανισμούς ως απόρροια της ύφεσης και της λιτότητας, αλλά και της παθολογίας των συστημάτων διοίκησης και εκπαίδευσης του οργανισμού ως σύστημα. Αναλύεται η κρίση ως κίνδυνος για την ύπαρξη των οργανισμών αλλά και η δυνατότητα αλλαγής της δυναμικής και των δομών με ενίσχυση της δημοκρατικής λειτουργίας και συμμετοχής στη λήψη αποφάσεων. Παρουσιάζονται εργαλεία επίτευξης της αλλαγής αλλά και της εσωτερικής και εξωτερικής δικτύωσης των μερών του οργανισμού, μοντέλα ανάπτυξης σχέσεων με το περιβάλλον της κοινότητας αλλά και εσωτερικής και εξωτερικής αξιολόγησης
  5. Ενδυνάμωση Οργανισμών και Εποπτεία: Αναλύονται οι τρόποι ενδυνάμωσης των οργανισμών με έμφαση στην ενίσχυση της εκπαίδευσης και ενδυνάμωσης των εκπαιδευόμενων, των εκπαιδευτών και των σημαντικών άλλων προκειμένου να ανταποκρίνονται στις αυξημένες ανάγκες που προκύπτουν από τους ρόλους τους. Η έρευνα δράσης(Action Research) και η ομαδικά εστιασμένη συνέντευξη (focus group interview) αξιοποιούνται στην εκτίμηση των αναγκών και των ειδικών προβλημάτων από τις διαφορετικές ομάδες όσο και στο σχεδιασμό, στην υλοποίηση και στην αξιολόγηση του προγράμματος ενδυνάμωσης δεξιοτήτων. Παρουσιάζονται εργαλεία ενδυνάμωσης και εποπτείας και εξετάζονται προτάσεις και παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των  προκλήσεων και προβλημάτων σε τοπικό επίπεδο, σε ένα διαρκώς αβέβαιο και ασταθές οικονομικό και κοινωνικό περιβάλλον.

 

Προσδοκώμενα Αποτελέσματα:

Οι φοιτητές και οι φοιτήτριες μετά την ολοκλήρωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας στο συγκεκριμένο μάθημα θα είναι σε θέση να κατανοούν τα φαινόμενα που επηρεάζουν τη λειτουργία των οργανισμών και θα μπορούν να αξιοποιήσουν τη μεθοδολογία της ομάδας στο περιβάλλον στο οποίο εργάζονται. Θα αντιλαμβάνονται τις βασικές έννοιες της δυναμικής και της διεργασίας των διαφορετικών ομάδων, την σχέση με το εξωτερικό περιβάλλον, το ρόλο των μελών της κάθε ομάδας αλλά και το ρόλο της ηγεσίας καθώς και την αξία μετάβασης των οργανισμών σε οργανισμούς μάθησης. Επίσης θα αντιλαμβάνονται ζητήματα συνεχούς εκπαίδευσης και εποπτείας των επαγγελματιών αλλά και ζητήματα επαγγελματικής ηθικής και δεοντολογίας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Προτεινόμενη Ελληνόγλωσση:

Blanchet, Alain & Trognon, Alain (1997). Ψυχολογία ομάδων: Θεωρητικές προσεγγίσεις και εφαρμογές των ομαδικών μοντέλων. Αθήνα: Σαββάλας .

Foucault, Michel. (1984). «Ετεροτοπίες και άλλα κείμενα». Αθήνα: Πλέθρον

Freud, Sigmound (2009). “Το ανοίκειο». Αθήνα: Πλέθρον

Hogg, Michael & Tindale, Scott (2016). «Εγχειρίδιο Κοινωνικής Ψυχολογίας». Αθήνα: Gutenberg - Γιώργος & Κώστας Δαρδανός

Jaques, David (2001). Μάθηση σε ομάδες: Εγχειρίδιο για όσους συντονίζουν ομάδες ενήλικων εκπαιδευομένων. Αθήνα: Μεταίχμιο.

Καρατζόλας, Νίκος, Λαζαρίδης, Νίκος, Μαυρίδης, Γιώργος, Μπονάνος, Μάνος, Μωρεσόπουλος, Μανώλης (2006). Βιωματικές δραστηριότητες ομαδικής και προσωπικής ανάπτυξης: Ένα χρήσιμο εργαλείο για εκείνους που συντονίζουν και καθοδηγούν ομάδες. Θεσσαλονίκη: ΜΗΔΕΝ ΟΙΟ.

Κατσορίδου-Παπαδοπούλου, Χρυσούλα (2002). Κοινωνική εργασία με ομάδες. 2η εκδ. Αθήνα : ΕΛΛΗΝ.

Mindell, Arnold (2002). Μέσα στη φωτιά: Μετασχηματισμός μεγάλων ομάδων: Αξιοποιώντας τις συγκρούσεις και τη διαφορετικότητα. Αθήνα : Γραφές

Ναυρίδης, Κλήμης Γ.(2005). Ψυχολογία των ομάδων: Κλινική ψυχοδυναμική προσέγγιση. Αθήνα: Παπαζήσης

Πουλόπουλος, Χαράλαμπος & Τσιμπουκλή, Άννα (2016). Δυναμική των Ομάδων και Αλλαγή στους Οργανισμούς, Αθήνα: Τόπος.

Rogers, Carl (1991). Ομάδες συνάντησης: Αυτογνωσία-ψυχολογία των ομάδων-επικοινωνία. Αθήνα: Δίοδος.

Σταυρίδης, Σταύρος (2010). «Μετέωροι Χώροι της Ετερότητας». Αθήνα: Αλεξάνδρεια

Yalom, Irvin & Leszcz, Molyn (2006). Θεωρία και πράξη της ομαδικής ψυχοθεραπείας. Αθήνα : Άγρα.

Φιλίππου, Δάφνη(2003). 205 βιωματικές ασκήσεις για εμψύχωση ομάδων. Αθήνα: Εκδόσεις Καστανιώτη.

Wetherell, Margaret (2004). Ταυτότητες, ομάδες και κοινωνικά ζητήματα. Αθήνα: Μεταίχμιο.

 

Προτεινόμενη Ξενόγλωσση

Amado, G. & Ambrose, (2001). The transitional Approach to Change. UK: Routledge

Bacha, Claire S. (2009). Becoming conscious of the human group, Group Analysis, 42(1), 2009, p. 62-79.

Bion, W. R. (2000). Experiences in groups and other papers. London: Routledge. 2nd ed. New York: Routledge.

Bronwyn, Hyde (2013). Mutual Aid Group Work: Social Work Leading the Way to Recovery-Focused Mental Health Practice, Social Work Groups, 36:1, 43-58,

Chazan, Rachael (2001). The group as therapist. London and Philadelphia: Jessica Kingsley.

Chesner, Anna and Hahn, Herb (2002). Creative advances in groupwork. London and Philadelphia: Jessica Kingsley.

Glassman, U. & Kates, L. (1990), Group Work: A Humanistic Approach, USA: Sage.

Holman, Christopher (2009). The large group as window: A strange situation. International Journal of Therapeutic Communities, 30(3) Autumn 2009, p. 269-275.

Lefebvre, Henri (1991). The production of Space. Oxford: John Wiley and Sons Ltd

Malekoff Andrew, MSW (2008) Transforming Trauma and Empowering Children and Adolescents in the Aftermath of Disaster Through Group Work, Social Work With Groups, 31:1, 29-52.

Riedlinger, M., Gallois, C., Mckay, S., & Pittam, J. (2004). Impact of social groups processes and functional diversity on communication in networked organizations. Journal of Applied Communication Research, 32(1), 55-79

Richards-Schuster, Katie & Aldana, Adriana (2013) Learning to Speak Out About Racism: Youths' Insights on Participation in an Intergroup Dialogues Program, Social Work With Groups, 36:4, 332-348.

Ringer, T. Martin (2002). Group action: The dynamics of groups in therapeutic, educational and corporate settings. London and Philadelphia: Jessica Kingsley.

Robson, M. (1993), Problem Solving in Groups, Cambridge:Gower.

Soja, Edward (1996). Thirdspaces. Journeys to Los Angeles and Other Real-and-Imagined Places, Oxford: Blackwell

Wenger, E. (1998), Communities of Practice: learning, meaning and identity, New York: Cambridge University Press.

Wheelan, Susan A. (2009). Group size, group development, and group productivity. Small Group Research , 40(2), p. 247-262.

 

Επικοινωνία με το διδάσκοντα: Αυτή η διεύθυνση Email προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.